در یک آزمایشگاه حرفهای، ایمنی و سلامت کاربران اهمیت بالایی دارد و این موضوع مستقیماً به طراحی و جانمایی صحیح تجهیزات وابستهاست. یکی از تجهیزات حیاتی، هود آزمایشگاهی است که وظیفه کنترل و هدایت آلایندهها، بخارات، ذرات معلق و مواد شیمیایی خطرناک را بر عهده دارد. اما عملکرد مؤثر این تجهیزات زمانی تضمین میشود که در محل مناسب هود آزمایشگاهی در آزمایشگاه قرار گیرند. جانمایی اشتباه هود میتواند موجب نشت مواد خطرناک، تداخل جریان هوا یا حتی کاهش طول عمر تجهیزات شود.
در این مقاله به بررسی اصول و استانداردهای تعیین محل مناسب هود آزمایشگاهی پرداختهایم و محل قرار گیری انواع هود آزمایشگاهی شامل هود شیمیایی، هود لامینار، هود کانوپی و هود بازویی را بهطور جداگانه تحلیل میکنیم.
چرا انتخاب محل مناسب برای هود آزمایشگاهی مهم است؟
انتخاب محل مناسب هود آزمایشگاهی در آزمایشگاه نقش حیاتی در حفظ ایمنی کارمندان آزمایشگاه، کارایی و سلامت محیط دارد؛ زیرا جانمایی نادرست این تجهیزات میتواند باعث اختلال در جریان هوا، پخش بخارات سمی، کاهش عملکرد فیلترها و مختل شدن دسترسی کاربران به تجهیزات شود. از آنجایی که هر نوع هود شرایط نصب خاص خود را دارد، تعیین محل مناسب هود آزمایشگاهی باید بر اساس نوع هود، نوع فعالیت، محل تردد افراد و ساختار تهویه انجام شود تا حداکثر کارایی و ایمنی تضمین گردد.
محل قرار گیری انواع هود آزمایشگاهی
1.هود شیمیایی
هود شیمیایی یکی از مهمترین تجهیزات ایمنی در آزمایشگاههای شیمیایی است که برای حذف بخارات، گازها و ذرات سمی به کار میرود و انتخاب محل مناسب هود شیمیایی در آزمایشگاه تأثیر مستقیمی بر عملکرد آن دارد. این هود باید در کنار دیوار خارجی و دور از پنجره، درب، سیستم تهویه و مسیرهای پرتردد نصب شود تا جریان هوا دچار اختلال نشود و گازهای خطرناک بهدرستی تخلیه شوند.
همچنین توصیه میشود کاربر در زمان استفاده از هود، پشت به مسیر رفتوآمد نباشد تا ایمنی و تمرکز کاری حفظ گردد.
2. هود لامینار
هود لامینار با ایجاد جریان هوای یکدست و عاری از ذرات معلق، نقش مهمی در انجام آزمایشهای حساس مانند کشت سلولی و کارهای میکروبی دارد و انتخاب محل مناسب هود لامینار در آزمایشگاه برای حفظ شرایط استریل و جلوگیری از آلودگی حیاتی است. این نوع هود باید در محیطی آرام، دور از پنجره، فن، تهویه یا منابع گرد و غبار نصب شود و فضای اطراف آن بهویژه پشت و بالا، کاملاً باز باشد تا عملکرد فیلتر HEPA بهدرستی انجام شود. دسترسی آسان به برق و تجهیزات آزمایشگاهی در محل نصب هود لامینار باید در نظر گرفتهشود تا بهرهوری و ایمنی حین کار افزایش یابد.
3. هود کانوپی
هود کانوپی برای تخلیه بخار، گرما و گازهای سبک ناشی از دستگاههایی مانند اتوکلاو، بنماری یا بخارگر طراحیشده و انتخاب محل مناسب هود کانوپی در آزمایشگاه نقش مهمی در عملکرد صحیح آن دارد. این هود باید دقیقاً در بالای منبع تولید بخار نصب شود، در محلی با سقف بلند و امکان نصب آسان کانالهای خروجی، تا بتواند گرمای بالا و بخار را بدون اختلال به بیرون هدایت کند.
همچنین، اطراف هود باید خلوت و بدون مانع باشد تا جریان هوای گرم بهطور طبیعی به سمت هود هدایت شود و کارایی سیستم تهویه به حداکثر برسد.
4. هود بازویی
هود بازویی یا هود مفصلی یکی از کاربردیترین تجهیزات تهویه نقطهای در آزمایشگاههاست که برای مکش مستقیم دود، بخار و ذرات آلاینده در محل تولید طراحی شده و انعطافپذیری بالایی در جابهجایی دارد. انتخاب محل مناسب هود بازویی در آزمایشگاه باید با دقت انجام شود تا هم دسترسی آسان به منابع آلاینده فراهم باشد و هم عملکرد مکش دچار اختلال نشود.
این هود معمولاً در نزدیکی میزهای کار، دستگاههای تولید گرد و غبار یا بخار نصب میشود و باید به سقف یا دیوار ثابت شود؛ همچنین فضای اطراف آن باید آزاد باشد تا بازو بهراحتی حرکت کرده و مستقیماً روی نقطه موردنظر قرار گیرد. نصب در مسیر رفتوآمد یا مکانهای پرتردد به دلیل احتمال برخورد فیزیکی، توصیه نمیشود.
نکات تکمیلی برای تعیین محل مناسب هود آزمایشگاهی
علاوه بر در نظر گرفتن نوع هود، رعایت نکات زیر برای انتخاب محل مناسب هود آزمایشگاهی در آزمایشگاه ضروری است:
- تحلیل جریان هوای آزمایشگاه: با استفاده از نقشههای مهندسی تهویه مطبوع.
- پرهیز از تداخل جریانهای هوا: بهویژه در کنار پنجرهها یا دریچهها.
- در نظرگرفتن سرویسپذیری: امکان دسترسی آسان به فن، فیلتر و سیستم تهویه.
- استانداردهای بینالمللی: مانند ISO 14644، NSF/ANSI 49، و OSHA برای رعایت اصول ایمنی.
جمع بندی نهایی
در طراحی هر آزمایشگاه، توجه به محل قرار گیری انواع هود آزمایشگاهی نقش کلیدی در ایمنی، کارایی و رعایت استانداردها دارد. از هود شیمیایی که با بخارات خطرناک سروکار دارد، گرفته تا هود لامینار که بهدنبال ایجاد یک محیط کاملاً پاک است، همه نیازمند مکان نصب اختصاصی هستند. همچنین، هود کانوپی و هود بازویی نیز بسته به نوع استفاده و طراحی فضا، نیازمند بررسی دقیق محل نصب هستند.
در نهایت، مشاوره با متخصصان سکوبندی و مهندسی تهویه به شما کمک میکند تا بهترین انتخاب را برای محل مناسب هود آزمایشگاهی در آزمایشگاه داشته باشید و عملکرد بهینه تجهیزات را در کنار ایمنی کامل کاربران تضمین کنید.